کاوشگر ۳

محمولۀ آزمایشگاه فضایی ـ کاوشگر ۳ در تاریخ ۱۲ بهمنماه ۱۳۸۸، در ساعت ۱۴:۰۰ بعد از ظهر با موفقیت پرتاب شد. کاوشگر ۳، نتیجهتلاش کارشناسان در طرحی به نام «آزمایشگاه فضایی» است که با تکیه کامل بر توانمندیهای داخلی، منجر به یکی از موفقترین پروژههای تحقیقاتی کشور شده است. آزمایشگاه فضایی عبارت است از محموله علمیـپژوهشی که به وسیله یک پرتابکننده به فضای ماورای جو غلیظ انتقال می یابد و ضمن ارسال و مخابره نتایج، در بازگشت به زمین، بازیابی و نتایج آزمایشهای علمی و تحقیقاتی از آن استخراج میشود.

طرح آزمایشگاه فضایی شامل «طراحی، ساخت و پرتاب محمولههای علمی برای راکتهایکاوش» است و از سال ۱۳۸۱ در پژوهشگاه هوافضا در حال اجراست. هدف از پرتاب کاوشگر ۳ ایجاد آزمایشگاه فضایی زیرمداری (suborbital) برای آزمایش عملکردی و محیطی زیرسامانههای فضایی تحت شرایط واقعی پرتاب است که در ادامۀ پرتاب موفقیت‌آمیز کاوشگر ۱ و ۲ در سالهای ۸۵ و ۸۷ پرتاب شده است. اولین محموله آزمایشگاه فضایی پژوهشگاه هوافضا، در آذرماه ۱۳۸۵ پرتاب شد. این محموله به نحوی طراحی شده‌ بود که در حین اوج‌گیری، اندازه‌گیری‌هایی انجام دهد و سپس در بازگشت به زمین بازیابی شده و نتایج اندازه‌گیری‌ها و داده‌برداری‌ها از آن استخراج شود. این محموله پس از پرتاب موفقیت نسبی به دست آورد.


 

به دنبال پرتاب اول، فعالیت‌های مربوط به بهینه‌سازی عملکرد سامانه‌ها برای پرتاب بعدی آغاز شد. این فعالیت‌ها عمدتاً براساس تجارب به دست ‌آمده از پرتاب اول و به منظور بهینه‌سازی سامانه‌ها و زیرسامانه‌ها، عملکرد محموله و ایستگاه زمینی و همچنین نیروی انسانی انجام گرفت و سرانجام در آذرماه ۱۳۸۷ دومین محموله آزمایشگاه فضایی با موفقیت پرتاب شد. بازیابی سالم محموله و به اولین تصویربرداری فضایی توسط یک سامانه فضایی ایرانی از دستاوردهای این پرتاب بوده است. محمولۀ سوم آزمایشکاه فضایی کاوشگر ۳ علاوه بر زیرسامانه‏‌‌های ارسال داده و تصویر،  کامپیوتر پرواز، سنجش محیطی، جدایش و بازیابی شامل نخستین محموله زیستی بوده است. این کاوشگر توانست نخستین محمولۀ زیستی را با هدف مطالعات زیستی پایه و فراهم کردن زمینه مطالعات پیشرفتهتر در آینده، به فضا بفرستد.  پژوهشگران و کارشناسان طرح آزمایشگاه فضایی، در این کاوشگر از نتایج پرتابهای قبلی برای بهینهسازی محموله آزمایشگر استفاده کردند تا توانستند در پرتاب کاوشگر ۳ در بهمنماه ۸۸، موفقیت بینظیری برای جامعه علمی کشور به ارمغان آورند. هدف از کاوشگر ۳ پرتاب یک مجموعه آزمایشگاه زیستفضایی، ارتقای سامانههای الکترونیک و تلهمتری دادهها و سامانه سنجش محیطی است. در این راکت سامانه‌های الکترونیکی محموله براساس شواهد پرتاب‌های قبلی، بهینه‌سازی شده‌اند. سازه این راکت نیز همانند نمونه قبلی آن، براساس تئوری مجموعه‌های مستقل طراحی شد به نحوی که برای ایجاد محموله‌ای با قابلیت‌های مختلف، مجموعه‌های مستقل با مأموریت مشخص به یکدیگر مونتاژ می‌شوند. بنابراین گسترش محموله علمی برای ایجاد تحقیقات مختلف امکان‌پذیر است. با یکپارچه‌‌سازی محموله با موتور پرتاب‌کننده، مجموعه کاوشگر ۳ حاصل از یکپارچهسازی محموله با موتور پرتابکننده است که با انجام آزمایش‌های پیش از پرتاب و استقرار ایستگاه‌های زمینی، محموله کاوشگر ۳ آماده پرتاب شد. در این پرتاب، در مقابل دیدگان کارشناسان و متخصصانی که به صورت مستقیم نظاره‌گر فیلم ارسالی از محموله بودند، محموله تا لایه‌های فوقانی جو بالا رفت تا حدی که انحنای کره زمین در فیلم‌ها پیدا شد. سپس با رسیدن محموله به نقطه اوج، فرایند بازگشت محموله به جو آغاز شده و پس از دقایقی، محموله به وسیله سامانه بازیابی خود به زمین بازگشت و توسط تیم زمینی مستقر در منطقه عملیات بازیابی شد. تمام عملیات محموله از ایستگاه‌های زمینی مستقر در سایت پرتاب و ساخته‌شده توسط پژوهشگاه، کنترل و مراقبت می‌شد.
استفادهاز راکتهای کاوش، به منظور مطالعات زیستی در برنامههای تحقیقاتی بخش زیست-فضایی کشور بسیار حائز اهمیت است. از اینرو، با توجه به رویکرد کشور به تحقیقات زیستی در فضا، به پشتوانه موفقیت های کسبشده در زمینه فناوری فضایی لازم است که برای رسیدن به این مهم گامهای سنجیدهای برداشته شود.

 

 

محموله در حال بازگشت به زمین پس از بازشدن چتر اصلی